در اين مسائل است . در فصل مذكور فرمايد : اعلم أن للكلام و الكتاب لكونها من الممكنات بداية و نهاية . و لما كان الانسان مفطورا على صورة الرحمن فلنعمد اليه اولا و نبين كيفية صدور همامنه و عودهما اليه ليكون هذا ذريعة الى معرفة كلام اللّه و كتابه من حيث المبدأ و الغاية و مرقاة اليها . الخ . فراجع ص 45 پس صحيفهء وجود عالم خلق كتاب خدا است جل جلاله . عارف شبسترى در گلشن راز در اين مقام نيكو فرموده است : به نزد آنكه جانش در تجلى است * همه عالم كتاب حق تعالى است عرض اعراب و جوهر چون حروف است * مراتب همچو آيات وقوف است ازو هر عالمى يك سورهء خاص * يكى شد فاتحه وانديگر اخلاص بدان كه قرآن كتبى صورت كتيبهء خاتم صلى اللّه عليه و آله و سلم است ، و قرآن عينى كه صحيفهء وجود عالم خلق است صورت عينيهء آن جناب است و در ديگر انسانهاى كامل نيز با حفظ مراتب بدين مثابت است و در حقيقت قرآن جمع و فرقان تفصيل است . ما اين مسائل را در رسالهء قرآن و انسان ياد شده عنوان كرده‌ايم اگر خواهى رجوع كن و در اينجا به چند بيتى از دفتر دل اكتفاء مىكنيم : به بسم اللّه الرحمن الرحيم است * سراسر آنچه قرآن كريم است بود خود بسمله در نقطهء با * كه نقطه آمد اصل كل اشيا ولى اين نقطهء كتبى نمود است * از آن نقطه كه خود عين وجود است